رسم الخط زبان تورکی: گذشته ، حال وآینده

 رسم الخط خاص زبان تورکی را باید خط باستانی " گوک تورک" و خط اویغوری دانست و لیکن امروزه این دوخط وابسته به تاریخ هستند . وهیچ کدام کاربردی ندارند.در گذشته در برهه ای از تاریخ ، به ویژه در دوره امپراطوری عثمانی ، خط عربی تنها خط مشترک تورکها بوده است و این خط پیوند فرهنگی قوی میان تورکها از قازان و تاشکند تا تبریز و باکو و استانبول از یکسو ، و میان تورکها و جهان اسلام از سوی دیگر ایجاد کرده بود . که متاسفانه باظهور استالین و آتاتورک و تبدیل خط بخشی از اعظم جهان اسلام به خط غیر عربی ، این پیوند فرهنگی از هم گسیخت.استالین به حدی از وحدت کشورهای اسلامی هراس داشت که حتی به تغییر خط قناعت نکرده و هرگونه ارتباط فرهنگی میان تورکان شوروی پیشین را نیز سد کرده بودند. اما کار آتاتورک هر قدر هم خوشبینانه ارزیابی شود و خیانت تلقی نگردد دست کم یک اشتباه مهلک برای جهان اسلام و عامه مردم تورک بوده است . حرفی نیست که رسم الخط لاتین و حتی کریل برای آموزش زبان تورکی ساده بوده و خاصه اینکه این دو الفبا فونتیک بوده و به خوبی میتواند صائت های زبان تورکی را نمایش دهندو همین باعث سهولت آموزش یادگیری زبان تورکی با این رسم الخط هاست . لیکن معلوم است که هیچ کدام از این رسم الخط ها نتوانست همچون خط عربی باشد وانگهی در مورد زبان تورکی عیب این رسم الخط ها در همان حسن آن یعنی فونتیک بودن آن است . فونتیک بودن الفبا ، زبان را بصورت لهجه در می آورد و از وسعت آن میکاهد . مقایسه دوره عثمانی با دوره کنونی تورکیه کافی است تا ما را به زیان بار بودن خط لاتین رهنمون گردد. در دوره عثمانی که کتابها با حروف عربی چاپ میشد و همه تورکها در اقصی نقاط آسیا آن را به راحتی میخواندند ، به دلیل فونتیک بودن الفبا هر کسی آن را به لهجه خود می خواند ولی امروزه بر فرض آنکه همه خط لاتین را فراگیرند ، باز هم کتابها دارای لهجه بوده و بیگانه به نظر خواهد رسید . اگر در دوره عثمانی واژه خبر ، نطق ، خمیر به همین صورت نوشته شده و هر کسی آن را به لهجه خود می خواند ، امروزه این کلمه با لهجه استانبول به صورت :هابار ،نوتوق ، هامور ..... در آمده که برای دیگر لهجه ها غریبه مینماید. خط به خودی خود هیچ تقدسی ندارد و رسم الخط عربی هم وحی منزل نیست . خط را انسان برای ارتباط ساخته است و طبیعی است که آن را در جهت همین هدف و برای ارتباط تغییر دهد ولی سخن اینجاست که آیا تغییر خط عربی علاوه بر این که دست مردم را از منابع تاریخی و دینی خود کوتاه کرد . امروزه یک عرب ، یک فارسی زبان و تورکهای ایران در موزه های استانبول و کتابخانه های آن خود را صاحبخانه احساس میکند ، ولی یک استانبولی در آن غریبه است. در هر حال خط عربی خط فرهنگ و هویت تورکها ست و تغییر آن هم به دنیای اسلام و هم به فرهنگ تورکها آسیب فراوان وارد کرد.خوشبختانه گسترش چاپ و نشر کتابهای تورکی با الفبای عربی در ایران و غیره هنوز روزنه امیدی برای مسلمانان تورک زبان است و راه بازگشت به خویشتن آنان را روشن میسازد.

يازيليب86/06/01ساعات 19:42 علی احمدزاده| |